Bu özellikleri öğrenmek, temelsiz bir komplo teorisinin kırmızı bayraklarını tespit etmenize ve umarım bu tür bir düşünce tarafından ele geçirilmeye karşı bir miktar direnç oluşturmanıza yardımcı olabilir.
Komplo teorisi videosu "Plandemic" son zamanlarda viral oldu. YouTube ve Facebook tarafından kaldırılmasına rağmen, milyonlarca kez yüklenmeye ve izlenmeye devam ediyor. Video, COVID-19 pandemisinin aşı satışından kar elde etmek amacıyla büyük bir aldatmacaya dayandığına inanan utanç verici eski bir viroloji araştırmacısı olan komplo teorisyeni Judy Mikovits ile yapılan bir röportajdır.
Video, yanlış bilgilendirme ve komplo teorileriyle dolu. Birçok yüksek kaliteli doğruluk kontrolü ve çürütme, Science, Politifact ve FactCheck gibi saygın kuruluşlar tarafından yayınlanmıştır.
Bilim yanlış bilgilendirmesine ve komplo teorilerine nasıl karşı konulacağını araştıran akademisyenler olarak, "Plandemik" te kullanılan retorik teknikleri ortaya çıkarmanın da değerli olduğuna inanıyoruz. Komplo Teorisi El Kitabımızda ve COVID-19 Komplo Teorileri Nasıl Tespit Edilir kitabımızda özetlediğimiz gibi, komplocu düşüncenin yedi ayırt edici özelliği vardır. "Plandemic" hepsinin ders kitabı örneklerini sunuyor.
Bu özellikleri öğrenmek, temelsiz bir komplo teorisinin kırmızı bayraklarını tespit etmenize ve umarım bu tür bir düşünce tarafından ele geçirilmeye karşı bir miktar direnç oluşturmanıza yardımcı olabilir. Bu, pandemi kaynaklı komplo teorilerinin mevcut yükselişi göz önüne alındığında önemli bir beceridir.
Komplocu düşüncenin yedi özelliği. (John Cook CC BY-ND)
1. Çelişkili inançlar
Komplo teorisyenleri resmi bir anlatıma inanmamaya o kadar kararlıdırlar ki, inanç sistemlerinin içsel olarak çelişkili olup olmadığı önemli değildir. "Plandemic" videosu, koronavirüs için iki yanlış köken hikayesini ilerletiyor. SARS-CoV-2'nin Wuhan'daki bir laboratuvardan geldiğini savunuyor – ancak aynı zamanda herkesin önceki aşılardan koronavirüse zaten sahip olduğunu ve maske takmanın onu aktive ettiğini savunuyor. Her iki nedene de inanmak karşılıklı olarak tutarsızdır.
2. Şüpheyi geçersiz kılmak
Komplo teorisyenleri resmi hesaba karşı ezici bir çoğunlukla şüphecidir. Bu, komplo teorisine uymayan herhangi bir bilimsel kanıtın sahte olması gerektiği anlamına gelir.
Ancak bilimsel verilerin sahte olduğunu düşünüyorsanız, bu, "resmi hesap" ile tutarlı araştırmaları yayınlayan veya onaylayan herhangi bir bilimsel kuruluşun komploda olması gerektiğine inanmanın tavşan deliğine yol açar. COVID-19 için buna Dünya Sağlık Örgütü, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, Gıda ve İlaç İdaresi, Anthony Fauci dahildir… Temel olarak, bilim hakkında gerçekten bir şey bilen herhangi bir grup veya kişi komplonun bir parçası olmalıdır.
3. Hain niyet
Bir komplo teorisinde, komplocuların kötü niyetleri olduğu varsayılır. "Plandemik" durumunda, hain niyetin sınırı yoktur. Video, Anthony Fauci de dahil olmak üzere bilim insanlarının, potansiyel olarak milyarlarca dolarlık kar için şimdiye kadar yüz binlerce insanı öldürmeyi içeren bir komplo olan COVID-19 pandemisini tasarladığını öne sürüyor.
4. Bir şeylerin yanlış olduğuna dair mahkumiyet
Komplo teorisyenleri bazen savunulamaz hale geldiklerinde belirli fikirleri terk edebilirler. Ancak bu revizyonlar, " bir şeylerin yanlış olması gerektiği" ve resmi hesabın aldatmaya dayandığı yönündeki genel sonuçlarını değiştirme eğiliminde değildir.
"Plandemik" film yapımcısı Mikki Willis'e COVID-19'un kasıtlı olarak kâr amacıyla başlatıldığına gerçekten inanıp inanmadığı sorulduğunda , cevabı "Bilmiyorum, açık olmak gerekirse, kasıtlı mı yoksa doğal olarak meydana gelen bir durum mu? Hiçbir fikrim yok."
Hiçbir fikri yok. Kesin olarak bildiği tek şey, bir şeylerin yanlış olması gerektiği: "Çok balıksı."
5. Zulüm gören kurban
Komplo teorisyenleri kendilerini organize zulmün kurbanları olarak görüyorlar. "Plandemik", tüm dünya nüfusunu, medya ve hatta kendimiz tarafından farkında olmadan suç ortakları olarak yayılan büyük bir aldatmacanın kurbanları olarak nitelendirerek zulüm gören mağduriyeti daha da artırıyor.
Aynı zamanda, komplo teorisyenleri kendilerini kötü komplocuları ele geçiren cesur kahramanlar olarak görüyorlar.
6. Delillere karşı bağışıklık
Bir komplo teorisyeninin fikrini değiştirmek çok zordur çünkü teorileri kendi kendini mühürlemektedir. Bir teori için kanıt yokluğu bile teorinin kanıtı haline gelir: Komplonun kanıtı olmamasının nedeni, komplocuların bunu örtbas etmek için çok iyi bir iş çıkarmış olmalarıdır.
7. Rastgeleliği yeniden yorumlamak
Komplo teorisyenleri her yerde kalıplar görürler – hepsi noktaları birleştirmekle ilgilidir. Rastgele olaylar, komplonun neden olduğu şeklinde yeniden yorumlanır ve daha geniş, birbirine bağlı bir modele örülür. Herhangi bir bağlantı uğursuz anlamlarla doludur.
Örneğin, "Plandemik" video, Çin'deki Wuhan Viroloji Enstitüsü'ne giden ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri fonuna işaret ediyor. Bu, laboratuvarın gelecekteki virüslerin vahşi yaşamdan ortaya çıkma riskini incelemeye çalışan bir projedeki birçok uluslararası işbirlikçiden sadece biri olmasına rağmen .
Komplocu düşüncenin ortak özelliklerini öğrenmek, komplo teorilerini tanımanıza ve direnmenize yardımcı olabilir.
Eleştirel düşünme panzehirdir
Komplo Teorisi El Kitabımızda keşfettiğimiz gibi, komplo teorilerine yanıt olarak kullanabileceğiniz çeşitli stratejiler vardır.
Bir yaklaşım, komplocu düşüncenin özelliklerini tanımlayarak ve çağırarak kendinizi ve sosyal ağlarınızı aşılamaktır. Başka bir yaklaşım, insanları analitik düşünmeye teşvik ederek "bilişsel olarak güçlendirmek"tir. Komplocu düşüncenin panzehiri, mevcut kanıtları dikkatlice değerlendirirken resmi hesapların sağlıklı şüpheciliğini içeren eleştirel düşüncedir.
Komplo teorisyenlerinin tekniklerini anlamak ve ortaya çıkarmak, özellikle en savunmasız olduğumuz zamanlarda, kendinizi ve başkalarını yanıltılmaktan kurtarmanın anahtarıdır: kriz ve belirsizlik zamanlarında.
[Koronavirüs ve en son araştırmalar hakkında gerçekleri öğrenin. The Conversation'ın haber bültenine kaydolun.]
John Cook, Araştırma Görevlisi Doçent, İklim Değişikliği İletişim Merkezi, George Mason Üniversitesi; Sander van der Linden, Direktör, Cambridge Sosyal Karar Verme Laboratuvarı, Cambridge Üniversitesi; Stephan Lewandowsky, Bristol Üniversitesi Bilişsel Psikoloji Başkanı ve Ullrich Ecker, Bilişsel Bilimler Doçenti, Batı Avustralya Üniversitesi
Bu makale The Conversation'dan Creative Commons lisansı altında yeniden yayınlanmıştır. Orijinal makaleyi okuyun.